به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، فناوری نانو یا نانوتکنولوژی رشته‌ای از دانش کاربردی و فناوری است که جستارهای گسترده‌ای را پوشش می‌دهد. موضوع اصلی آن نیز مهار ماده یا دستگاه‌های در ابعاد کمتر از یک میکرومتر، معمولاً حدود ۱ تا ۱۰۰ نانومتر است. در واقع نانو تکنولوژی فهم و به کارگیری خواص جدیدی از مواد و سیستمهایی در این ابعاد است که اثرات فیزیکی جدیدی – عمدتاً متاثر از غلبه خواص کوانتومی بر خواص کلاسیک – از خود نشان می‌دهند.

مرکز شماره ۳ آموزش و فنی حرفه ای تبریز یکی از مراکزی است که برای نخستین بار در کشور مجهز به کارگاه عملیاتی نانو شده است که برای توسعه علم نانو و ورود این علم به زندگی مردم، فعالیت های گسترده ای در آن اجرایی می شود، برای تبیین کارهای عملیاتی این کارگاه نخست سراغ بهزاد غفاری، رییس مرکز شماره ۳ آموزش فنی و حرفه ای تبریز رفتیم.

وی در خصوص این کارگاه گفت: این کارگاه هنوز به طور کامل افتتاح نشده است. این کارگاه در سطح کشور برای اولین بار توسط قسمت فناوری اطلاعات معاونت ریاست جمهوری در تبریز راه اندازی شده است.

در سطح کشور ۵۰ مرکز نانو وجود دارد که توسط باشگاه نانو کشور اداره می شود که ۴۹ مورد آن تحت نظر آموزش و پرورش و یک مورد در فنی حرفه ای است.

این کارگاه تجهیزاتی به قیمت دو میلیارد دارد که قسمتی را معاونت فناوری ریاست جمهوری و بخشی را نیز سازمان خودمان تامین کرده است.

۱۲۴ استاندارد در این کارگاه تدوین شده است  و استانداردهای آموزش ما بر اساس استانداردهای موجود فنی حرفه ای انجام می گیرد. اولین فناوری نانو به صورت آزمایشی در این کارگاه شروع شده است.

نانو این قابلیت را دارد که در تمامی زمینه ها در سطح جامعه توسعه یابد.

آناج: نانو چیست و چه تاثیری در زندگی مردم دارد؟

علی محمدی، مسوول کارگاه نانو تبریز نیز در خصوص کارگاه نانو و کارهای علمی که در این کارگاه عملیاتی می شود، تشریح کرد:

فلسفه وجودی نانو این است که برخی خواص را ایجاد می کند. در کشور ما تا به امروز بیشتر از جنبه نظری به نانو پرداخته اند و آن ۴۹ موردی هم که گفتیم تحت نظر آموزش و پرورش هستند، به قولی زیر دیپلم کار می کنند.

سازمان فنی حرفه ای سعی بر این دارد فناوری نانو را از حالت نظری به عملی برساند. ۷۵ درصد استانداردهایش نیز عملی و ۲۵ درصد آن تئوری است.

با همین هدف(وارد کردن فناوری نانو از تئوری به میدان عمل) از بهمن ماه ۹۳ این کانون را تجهیز کرده ایم و دستگاه هایی داریم که حتی در دانشگاه وجود ندارد.

هردوره آموزشی که برگزار می شود استاندارد های آموزشی دارد و تدوین استانداردها را نیز خودمان بر عهده داریم که آن را از تیرماه سال ۹۳ شروع کردیم. پس از اتمام تدوین این استانداردها ستاد نانو آن را تایید کرد و در دی ماه نیز دستگاه ها را به ما تحویل دادند.

 

علاوه براین دومین کاری که در باب آموزش انجام دادیم، این بود که تمام شغلهایی را که منجر به درآمد می شود در فنی حرفه ای آموزش می دهیم. حتی کسی که بیرون از فنی و حرفقه ای اشتغال دارد، می تواند در دوره ای بیست ساعته اسم نویسی کند و مثلا کاربرد فناوری نانو در نمای ساختمان را یاد بگیرد. اسم این دوره ها آموزش شایستگی است که تا به حال برای شغل های موجود ۴۶ عنوان شایستگی  آماده کرده ایم.

ساخت شیشه هایی با فناوری نانو که هرگز کثیف نمی شوند

از جمله کاربرد فناوری نانو در صنعت خودروسازی، افزایش حاصل خیزی خاک با استفاده از فناوری نانو طبق اصول موادی را به خاک اضافه می کنیم که حاصل خیزی آن افزایش می یابد؛ یا کسانی که در صنعت شیشه فعالیت دارند با شرکت در این دوره ها یاد می گیرند  شیشه ای را تولید کنند که نیاز به تمیز کردن نداشته باشد، یعنی هیچ وقت کثیف نشود.

در زمینه تصفیه آب یا ساخت طلا و جواهرات نیز استانداردهای آموزشی تدوین کرده ایم. با کاربرد نانو در طلا و جواهرات یا نقره، دیگر این فلزات حالت سیاهی پیدا نمی کنند.

یکی دیگر از کارهایی که انجام داده ایم این است که با برگزاری سمینارهایی، با حضور فعالان در عرصه کاربرد نانو در زمینه شغل های مختلف، اطلاعات لازم را در اختیار افراد قرار می دهیم تا مثلا به چیستی نانو، فواید و الزامات آن آگاه شوند.

یکی دیگر از اهداف ما ترویج نانو و استفاده از آن در زمینه های مختلف است.  دسته ای دیگر از دستگاه ها را تا مدتی دیگر خریداری و در زمینه های مختلف فعالیت خواهیم کرد.

حتی دانشجویان این رشته فکر می کنند نانو یک فناوری دور از دسترس است که در کشور جهان سومی نمی توان آن را به کار برد اما به ورود به این مرکز فنی حرفه ای دید آنها تغییر می کند و می بینند که ما به راحتی می توانیم نانو را عملیاتی بکنیم.

افزایش اشتغال زایی جامعه در سایه فناوری نانو

این یک رویداد تازه است و معمولا بازار پدیده های تازه نیز گرم می شود و به دنبال آن اشتغالزایی اتفاق می افتد.

فناوری نانو یک فناوری فانتزی و دست یافتنی نیست 

فناوری نانو یک فناوری فانتزی و دست یافتنی نیست بلکه با ایده هایی خاص می توان آن را در زمینه های مختلف عملی به کار برد. اگر یک میلی متر را به یک میلیون قسمت تقسیم کنیم، می شود یک نانو متر. ذرات سازنده تمامی اجسام و مواد اطراف ما اتم ها و مولکول هاست و مقیاس فناوری نانو نیز همین اتم ها و مولکول هاست و معنای نانو که یک کلمه یونانی است، “قدکوتاه” می باشد.

ساخت مصالح ساختمانی مقاوم در برابر زلزله با استفاده از فناوری نانو

با نیاز سنجی ها می بینیم که طبیعت محدود است و در مقابل نیاز های ما نامحدود. مثلا بتنی که با آن مسکن می سازیم از طبیعت به دست می آید اما مقاومت لازم در مقابل زلزله های مثلا هشت ریشتری را ندارد. لذا باید دنبال موادی باشیم که این مقاومت را داشته باشد. نانو اینجا به کار می آید که با آرایش مولکول ها و اتم ها خواصی به آن ببخشیم که هنگام زلزله مقاومت بیشتری داشته باشد. به همین ترتیب می توان با تغییر آرایش مولکول ها و اتم ها خواصی را در مواد ایجاد کرد که نیازهای مطلوب ما را برآورده کند.

تیتانیوم فلزی مقاوم است که زنگ نمی زند؛ اگر ابعاد تیتانیوم را به یک نانو متر برسانم و خواص دیگری در آن به وجود بیاورم؛ مثلا می توانیم خاصیت آب گریزی را نیز بر آن ببخشیم.

صحت سرطان زا بودن ذارت نانو ثابت تاکنون ثابت نشده است

آناج: آیا ذرات نانو سرطان زا است؟

ذرات نانو به راحتی می تواند از طریق منافذ پوست به بدن جذب شود و این همان چالشی است که در این زمینه وجود دارد. برخی بر این عقیده اند که نانو سرطان زاست اما هیچ تحقیقی در دنیا این موضوع را ثابت نکرده است. مثل همان تاثیر گوشی و تبلت که می گویند سرطان زاست اما اگر تحقیقی آن را ثابت کند هیچ کس استفاده نمی کند. بنابراین این یک فرضیه است که هنوز اثبات نشده است. اما می توان با رعایت الزامات استفاده از نانو، این مشکل و نگرانی را رفع کرد.

به هر حال می توان با نانو کارهای بسیاری انجام داد. مثلا می توان لباسی تولید کرد که هیچ وقت کثیف نشود. همان طور که می دانیم اکثر آلودگی ها محلول در آب هستند و به کمک نانو می توان کاری کرد که لباس آب گریز شود و دیگر کثیف نشود. در حالی که اکنون الیاف لباس ها آبگریز نیستند و آب را به خود جذب می کنند.

مثال دیگر اینکه اگر آجرهای سفید شوره می بندند و موجب رطوبت در ساختمان می شوند به این دلیل است که آب را به خود جذب می کنند اما اگر به کمک نانو خاصیت آب گریزی را در آجر ایجاد کنیم دیگر دچار رطوبت و مشکلات ناشی از آن در ساختمان نمی شویم.

در پزشکی نیز جهت از بین بردن بافت سرطانی که از جنس بافت های بدن می باشد، از موادی در شیمی درمانی استفاده می شود که همراه با بافت سرطانی، همزمان بافت بدن را نیز از بین می برد. اما با استفاده از نانو کپسول کاری کرد که مواد درمانی صرفا توده سرطانی را مورد هدف قرار بدهد و به جاهای دیگر بدن آسیب نرساند.

آناج: معایب و مضرات فناوری نانو چیست؟

نانو معایب خاصی ندارد و شاید تنها عیب آن همان نگرانی در مورد سرطانزایی است که هنوز اثبات نشده است و می توان برای مقابله با آن، الزامات را رعایت کرد.

آناج: چند نفر در کارگاه نانو تبریز فعالیت می کنند؟

حدود ۲۵ نفر اساتید هیئت علمی دانشگاه ها و ۲۸ نفر دانشجویان تحصیلات تکمیلی در رشته های مرتبط در این راستا مشغول به کار هستند. استانداردها نیز قبل از ارسال به تهران باید به تایید اساتید فوق برسد.

آناج: تخصص خودتان چیست؟

رشته تحصیلی من مهندسی مکانیک، تبدیل انرژی است و در کارگاه به عنوان مربی نانو فعالیت دارم.

دستگاه تولید الیاف نانو، دستگاه هموژنیزه کردن، دستگاه انفجار الکترونیکی سیم، دستگاه تولید نانو ذرات محلول در آب، دستگاه های آنالیز (که خریداری کرده ولی هنوز تحویل نگرفته ایم) و غیره  از دستگاه های کاری ما هستند.

اگر از بتن های ساخته شده با استفاده از فناوری نانو در ساختمان ها استفاده شود دیگر نیازی به ایزوگام یا قیرگونی کردن سقف ها نخواهد بود. اگر در ساختن ام دی اف نیز فناوری نانو به کار رفته باشد دیگر در آب در آن اثر نمی کند.

تصمیم شهردار تبریز برای استفاده از فناوری نانو در ساختمان ترمینال تبریز 

شهردار تبریز جهت بازدید به کارگاه ما آمده بودند و تصمیم گرفتند فناوری نانو در ساختمان ترمینال تبریز که سقف شیشه ای و کامپوزیت دارد به کارگرفته شود. همچنین قرار است خیابانی در ترمینال کار کنیم که آسفالت آن با فناوری نانو بهبود یافته است. آسفالت معمولی در برابر تنش های حرارتی یا آسیب های نمک و غیره قرار می یگرد و دلیل آن این است که پیوند قیر با مصالح سنگی کمتر است؛ اگر پیوند قیر و مصالح سنگی بیشتر باشد هرگز دچار مشکل نمی شود. در فناوری نانو محلولی به آسفالت اضافه می شود که مصالح سنگی آسفالت را قیردوست می کند و مقاومت آسفالت بالا می رود.

همچنین اگر در رادیات ماشین از نانو سیار استفاده کنیم، انتقال حرارت از موتور بیشتر می شود و رنج دمای موتور به حد مطلوب می رسد.

لازم به ذکر است که نانوفناوری یک دانش به شدت میان‌رشته‌ای است و به رشته‌هایی چون مهندسی مواد، پزشکی، داروسازی و طراحی دارو، دامپزشکی،زیست‌شناسی، فیزیک کاربردی، ابزارهای نیم رسانا، شیمی ابرمولکول و حتی مهندسی مکانیک، مهندسی برق و مهندسی شیمی نیز مربوط می‌شود. تحلیل گران بر این باورند که فناوری نانو،زیست فناوری و فناوری اطلاعات سه قلمرو علمی هستند که انقلاب سوم صنعتی را شکل می‌دهند. نانو تکنولوژی می‌تواند به عنوان ادامهٔ دانش کنونی به ابعاد نانو یا طرح‌ریزی دانش کنونی بر پایه‌هایی جدیدتر و امروزی‌تر باشد.