به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، بمناسبت ایام عزای اباعبدلله(ع) و دهه ی اول محرم، گفتگوی صمیمی با حاج احد فلاح یکی از مداحان و مرثیه سرایان باصفای تبریز داشتیم که متن آن به شرح ذیل می باشد:

 

آناج: چطور به عرصه ی مداحی ورود کرده و از کدام اساتید بهره بردید؟

من متولد ۱۳۵۱ هستم و تقریبا ۵ یا ۶ ساله بودم که به همراه پدرم در مجالس عزای سیدالشهدا(ع) حاضر می شدم و از همان زمان با هیئت آشنا شدم. اولین هیئتی که رفتم، هیئت اکبریه ی محله ی شتربان بود که در سال ۵۱ تاسیس شد اما با شروع انقلاب و جریان یافتن تظاهرات و اعتراضات، این هیئت به مدت  ۵ یا ۶ سال تعطیل و در سال ۶۴ که من ۱۳ ساله بودم دوباره احیا شد و امروز نیز یکی از هیئت های فعال است که مراسم های هفتگی آن هر جمعه هنگام عصر در امام زاده سید ابراهیم برگزار می شود.

از جمله اساتیدی که در محضرشان کسب فیض کرده ام مرحوم آقای پیری، آقای موسوی، حاج بیوک آقا آسایش، سید حسن آقا روضه خوانی و حاج مقصود پور رادی و دیگر اساتید بودند. به خاطر دارم روزی حاج مقصود تعدادی از مداحان نوجوان را در مسجد جمع کرده بود می خواست از بین آنها بهترین نفرات را انتخاب کند؛ من هم در آن جمع بودم که وقتی مداحی کردم حاج مقصود گفت تو با استعداد هستی و اگر ادامه بدهی قطعا مداح خوبی می شوی. من با علاقه ی بیشتر مداحی را در پی گرفتم امروز به لطف خدا جزو نوکران سالار شهیدان هستم و مدال افتخار ایشان را به گردن دارم که امیدوارم تا آخر عمر بتوانم آن را حفظ کنم.

 

روایتی از رمز ماندگاری آثار مرحوم روفه گر و حسینی سعدی زمان/” سنسیز علی روز و شب  ذکریم اولوپ وای اوغول/من سنه لای لای دییم   یا دییم ای وای اوغول” بیتی که دیگر نخواهد آمد

آناج: چه عاملی در تحول آفرین بودن ابیات و اشعار و نوحه های قدیمی اثر دارد؟

استادم سید حسن آقا روضه خوانی می گفت در گذشته تمام مداحان و شعراء در کافه ی حاج مهدی(که خودش هم مداح بود) جمع می شدند و تبادل شعر می کردند. علاوه بر این مداحان و شاعرانی که شعرهایشان ماندگار شده است، خلوص نیت و تقوا داشتند و لقمه ای حرام در زندگی شان وارد نمی شد. می گویند مرحوم روفه گر مداحی بود که وقتی به کافه می آمد، همیشه دستمالی با خود داشت که داخل آن نان و غذا داشت و آن را باز می کرد و در کافه می خورد و این طور نبود که کسی برای او غذا تهیه کند؛ یعنی او تا حد بسیار زیادی به لقمه ی حرام و حلال مقید بود و بسیار تقوا پیشه می کرد. بتبع شعر و مداحی چنین شاعرانی در اثر عنایت و توجه سیدالشهدا ماندگار می شود. ما مداحانی مثل مرحوم صافی را داشتیم که مثل او دیگر نخواهد آمد چرا که او در نهایت خلوص و تقوا در درگاه امام حسین(ع) خدمت می کرد. برای مثال بیتی از مرحوم صافی مثل ” سنسیز علی روز و شب  ذکریم اولوپ وای اوغول/من سنه لای لای دییم   یا دییم ای وای اوغول” دیگر نخواهد آمد. یا مثلا تولید هزار بیت در وصف شجاعت حضرت ابوالفضل(ع) توسط مرحوم حسینی سعدی زمان، بی نظیر است.

علاوه بر این، شاعران قدیم هرگز شعر سفارشی نمی سرودند بلکه آنچه را که بر اثر ایمان و از دل هایشان می جوشید روی کاغذ می نوشتند اما متاسفانه امروز شعر های سفارشی زیاد شده است و مثلا مداحی به شاعری می گوید تا چند روز دیگر یک شعر با این آهنگ برایم بساز! اینها خوب نیست و ماندگاری چنین آثاری نیز کمتر است.

 

آناج: چرا شتاب تولید اشعار تحول آفرین متوقف شده است؟

البته شاعران جدید و سروده هایشان از نظر کمیت بر شاعران قدیم غالب است اما از نظر کیفیت این طور نیست و تعداد شاعرانی که امروزه شعرهای ناب و خوب می سرایند، انگشت شمار است. برای اینکه شاعران جدید نیز بتوانند شعرهای خوب و تحول آفرینی بسرایند از نظر محتوایی قوت کار خود را بالا ببرند چون آنچه شعر قدیم را پربار کرده است محتوای آن می باشد.

 

ظرفیت خوبی برای تربیت مداحان موثر وجود دارد

آناج: آیا نسل امروز و نسل آینده ظرفیت تربیت فخرالذاکرین را دارد؟

من با قطعیت می گویم که دیگر مثل مداحان بزرگی چون حاج حسن آ جهازچی، حاج حمید طهبازنیا، مرحوم حاج حسن ناجیان، حاج غلامرضا شیعه ی خلّص، حاج غلامرضا خشکبار، حاج اسماعیل وثاقی، نخواهد آمد و از دنیا رفتن آنها برای جامعه ی مداحان ضایعه ای بزرگ بود. حتی خود حاج فیروز زیرک کار برای این عرصه بی نظیر به حساب می آید.  با این حال معتقدم نباید ناامید شویم چون ظرفیت خوبی برای تربیت مداحان موثر وجود دارد و من امیدوارم مداحان جوان در این عرصه خوب بدرخشند.

 

آناج: شما که تریبون بسیار مهمی بنام مداحی در اختیارتان است، آیا برنامه ای برای تجمیع، تربیت و هدایت نسل های جوان دارید؟

ما نیز مثل رهبرمان این دغدغه را داریم که این تریبون محل نشر افکار عاشورایی باشد و باید کاری کنیم تا همراه با شور حسینی، شعور عاشورایی نیز در مخاطبان به وجود بیاید لذا به این امر بسیار تاکید داریم و معتقدم شور و شعور، تافته ی جدا بافته از هم نیستند بلکه مکمل هم هستند؛ یعنی شوری که بدون شعور باشد ماندگار نخواهد بود.

از آنجایی که بنده در شورای هیئت های مذهبی شهر تبریز عضویت دارم، در جریان برنامه های زیربنایی شورا در این راستا هستم. ما در تبریز ۲۵۰۰ هیئت شناسنامه دار و تعدادی هیئت بدون شناسنامه داریم که برای همه ی آنها برنامه های ویژه ای را طراحی کرده ایم.

 

مستمع امروزی از مداح، محتوای غنی می خواهد

آناج: به نوآوری در عرصه ی مداحی چقدر اهمیت می دهید؟

جامعه ی امروز ما با قدیم خیلی فرق کرده است؛ در گذشته به مداح می گفتند هنگام مداحی حواست فقط به کار خودت باشد به مخاطب کاری نداشته باش اما امروز می گویند هر مستمع یک فرد تحصیل کرده ی لیسانس، فوق لیسانس و به روز است و از مداح نیز کارهای نو می خواهد؛ لذا ما باید در انتخاب آهنگ، شعر و محتوایی که تحویل مستمعان می دهیم حساس باشیم و در مقابل آنها حرف برای گفتن داشته باشیم تا بتوانیم آنها را اشباع و اقناع کنیم. با این حال من به مداحی سنتی نیز متعهد هستم که امام خمینی (ره) نیز فرموده مداحی های ما سنتی باشد. حال فارغ از مداحی های نو و یا سنتی باید به این امر توجه داشته باشیم که شعری که می خوانیم یا آهنگی و ابزاری که از آن استفاده می کنیم، در شأن امام حسین و مجلس عزای ایشان باشد نه مغایر با اهداف والای قیام سیدالشهدا(ع).

من از تمامی سبک هایی که در شأن مجلس عزای امام حسین(ع) باشد استفاده می کنم اما بیشتر حزین می خوانم. چون روایت داریم که خود ائمه(ع) گفته اند شیعیان ما از باقی مانده ی خمیره ی اهل بیت(ع) خلق شده اند و از شادی ما خوشحال و از اندوه ما محزون می شوند؛ برای همین من در مناسبت های ولادت و اعیاد آهنگ های شاد و در ایام شهادت و عزا حزین می خوانم. من مخالفم با کسانی که در عیدی چون غدیر به جای اینکه شادی کنند مراسم تشت گذاری برپا می کنند! در حالی که غدیر بزرگترین عیدی ما مسلمانان است که باید سه روز جشن بگیرند. اگر مردم در آن زمان جایگاه غدیر را درک می کردند شاید هیچ گاه عاشورایی به وجود نمی آمد.

 

افرادی هستند که با مشاهده ی راهبندان، دور هیئت را خط کشیده اند!

آناج: روال فعلی دستجات حسینی را تا چه حد می پسندید؟ با وجود تاکیدات فراوان، چرا آسیب هایی همچون راهبندان دیده می شود؟ پیشنهاد شما برای تاثیرگذاری موثر هیئات حسینی چیست؟

یکی از آفت های فرهنگ عزاداری در دستجات شاه حسین گویان برخی اقداماتی است که موجب ضایع شدن حق مردم می شود و این مهم را از این فرهنگ دور می کند در حالی که ما باید طوری رفتار کنیم که عزاداری های ما جاذبه داشته باشد نه دافعه. وقتی دسته جات عزاداری راه را برای بیماری که دارد به بیمارستان منتقل می شود، می بندند، بسیار جای تاسف دارد؛ من فردی را میشناسم که به دلیل مشاهده ی راهبندان، دور هیئت را خط کشیده اند. اینکه برخی تا دیر وقت شب عزاداری می کنند و نماز صبحشان به قضا می رود، بسیار جای تاسف دارد؛ این افراد کسانی هستند که واجب را فدای مستحب می کنند چون رعایت حق الناس سا امر نمازهای یومیه واجب است و در دین ما فرموده اند آنجه که مستحب به ادای واجب آسیب برساند باید ترک شود.

عزاداری های خیابانی و جمعی از نظر میزان تاثیرگذاری اهمیت بسیاری دارند اما باید در این زمینه طوری رفتار کنیم که همه ی عناصر مثل آهنگ، شعر، سبک مداحی و همه و همه در شأن مقام اهل بیت بویژه امام حسین(ع) باشد. ما باید در مداحی ها از محتوای قوی و داری پیام استفاده کنیم مخصوصا اینکه واقعه ی عاشورا یک حماسه ی بزرگ دارای ابعاد سیاسی گسترده است و با انتقال پیام های ان در مداحی ها و مجالس می توانیم به مخاطب جهت بدهیم و آنچه ی دغدغه ی جامعه و رهبرمان است را به مخاطب منتقل کنیم. برای مثال ما امروز باید وحشی گری های آل سعود را که نامش را خادم الحرمین گذاشته و به مقدسات ما توهین می کند و مردمان مظلوم یمن را می کشد، روشنگری کنیم.

 

آناج: چرا در عزاداری های خیابانی، مردم به جای رویکرد مشارکتی رویکرد تماشاگرانه دارند؟

ائمه(ع) خود فرموده اند هرکس در مصیبت حضرت سیدالشهدا(ع) گریه کند، بگریاند یا خود را به حالت گریه وانمود کند مورد شفاعت ماست؛ ما نیز از قاطبه ی مردم انتظار داریم در عزاداری ها مشارکت کنند ولو با حالت گریه نه اینکه تماشاگر صرف باشند و اگر هم به تماشا آمده است حداقل باید هدف را بداند که قیام عاشورا برای چه رخ داده است، فرهنگ عاشورا چیست و او برای چه به فضای عزاداری وارد شده است وگرنه آفت های زیادی بر این رفتار مترتب می شود همچنان که شده است.

قیاس زنجان با تبریز،قیاس مع الفارق است/هیچ میدانی برای تجمیع هیئت های تبریزی کفاف نمی دهد

آناج: به نظر می رسد نمایش وحدت و مشارکت مردم زنجان در امر عزاداری بیشتر از شهرهای دیگر است. قبول دارید؟ 

البته نمی توان تبریز را با زنجان مقایسه کرد چون تعداد دسته های شاخص تبریز بسیار بیشتر از دسته های زنجان است؛ برای مثال در محله ی شتربان تبریز حدود ۴۰۰ هیئت وجود دارد که شاید تعداد کل دسته های زنجان به این تعداد نباشد. یعنی دسته جات ما به قدری زیاد هستند که اگر بخواهیم همه ی انها را یکجا جمع کنیم هیچ میدانی از شهر کفاف نمی دهد. با این حال ما برنامه ای در نظر داریم و می خواهیم امسال نیز در هفتم محرم، همچون سال گذشته در میدان ساعت برای عزاداری تجمع کنیم. فراموش نکنیم که تبریز مهد عزاداری سنتی است و مداحان و شاعران بزرگی را در دل خود پرورده است که شهرهای دیگر چنین توفیقی نداشته است لذا جا دارد مراسم های عزاداری اش نیز در خورد این ظرفیت ها باشد.

 

در شهرداری برای ترویج فرهنگ عاشورایی تلاشی دیده نمی شود

آناج: با توجه به مسئولیتتان در شهرداری، اقدامات شهرداری را در زمینه فرهنگ عزاداری و عاشورایی چگونه ارزیابی می کنید؟

معاونت های فرهنگی اجتماعی و فرهنگی هنری شهرداری فعالیت هایی مثل برگزاری همایش برای تهیه ی محتوا و تامین پکیج لازم برای هیئت ها انجام داده اند اما باید بگویم این اقدامات کافی نیست و باید بخشی از بودجه ی فرهنگی به این امر اختصاص یابد و کارهای اساسی برای غنای محتوای هیئت ها و دسته جات انجام بگیرد. البته اقدامات شهرداری در زمینه ترویج تئاتر و موسیقی درخور توجه است و ما شاهد بودیم که تا قبل از آغاز ماه محرم هر هفته یک کنسرت موسیقی در شهر اجرا می شد اما در مورد هیات ها و مداحی ها و ترویج فرهنگ عاشورایی این تلاش ها وجود ندارد و باید برنامه های بیشتر و غنی تری را اجرا کند تا بتوانیم در اشاعه ی بیشتر فرهنگ عاشورا و تبیین اهداف قیام موثر واقع شویم.

 

برخی از فعالیت های مالی و محتوایی تشیع لندنی در هیئات تبریزی رصد و مقابله شده است

آناج: به نظر می رسد وهابیت و تشیع لندنی برای امسال در هیئات برنامه ی ویژه ای دارند. تدابیری اندیشیده اید؟

متاسفانه تبلیغات وهابیون علیه شیعه روز به روز دارد بیشتر می شود و می بینیم که مفتیان وهابی و امام جمعه مسجد الحرام و مسجدالنبی و خطیب جمعه ی آنها علنا علیه تشیع صحبت می کنند و حکم به قتل شیعیان می دهند اما در کنار این نگرانی بزرگتری به نام تشیع لندنی  وجود دارد که در پی ایجاد تفرقه بین شیعیان و اهل سنت هستند. آنها با اقداماتی خاص سعی در ایجاد تفرقه می کنند؛ برای مثال هفته ای را که مقام معظم رهبری هفته ی وحدت اعلام کرده اند، هفته ی برائت می نامند و یا شنیده ام که در کاروان های پیاده روی تا کربلا در اربعین حسینی برنامه ی اغتشاش را در نظر گرفته و سعی دارند بین مردم درگیری رخ بدهد اما ما مردم را به خویشتن داری دعوت می کنیم و شیعیان واقعی باید مراقب باشند چون در این موقعیت نباید درگیری ایجاد شود. این افراد متاسفانه در برخی هیئت های مذهبی وجود دارند که از طرف دشمن از طریق حمایت مالی، آنها را به افزایش اقدامات تشویق می کند اما به حمدالله ما نیز در شهر تبریز به عنوان شورای هیئت های مذهبی تدابیر لازم را برای جلوگیری از فعالیت های آنان اندیشیده ایم و تا اکنون با رصد کامل مانع از هرگونه اقدامی شده ایم.

 

بصیرت، موضوعی که در هیئات مغفول واقع شده

آناج: به نظرتان کدام موضوع ولی زمان را نگران کرده و هیئات از آن غافل هستند؟

موضوع مهم سیاسی که مورد تاکید مقام معظم رهبری نیز هست، بصیرت می باشد. هر کس بصیرت نداشته باشد دچار انحراف می شود. در واقعه ی عاشورا نیز حتی کسانی که صدای طلب یاری امام حسین(ع) را شنیدند ولی سکوت کردند، نیز مورد لعن هستند و ما در زیارت عاشورا به آنها لعنت می فرستیم و می گوییم ابتدا خدا لعنت کند کسانی را که در حق محمد(ص) و آل محمد(ص) ظلم کردند. این لعنت دامن تمام بی بصیرت ها را می گیرد. مخصوصا اینکه عاشورا ریشه در واقعه ی سقیفه دارد و معتقدیم سقیفه موجب واقعه ی عاشورا شد. بنابراین هیئت های عزاداری باید آسیب های مناسب را شناسایی کرده و به آنها بپردازد.

 

اولین اقدام برای نهی قمه زنی در محله

آناج: تا به حال قمه زده اید؟

من تا به حال چنین کاری نکرده ام؛ هرچند از قمه زدن می ترسم اما من اولین نفر بودم و هیئت ما اولین هیئت بود که بعد از نهی رهبر، این بدعت را ممنوع کرد. من خود آن زمان پلاکاردی تهیه کرده و در محله مان نصب کردم که بعد از این در این محله قمه زنی نباید صورت بگیرد. اما من خود دسته های سفید پوشی را دیده بودم که هر سال قمه می زدند. به هرحال این کار اصلا مورد تایید و عاقلانه نیست و نه تنها به اعتلای فرهنگ عاشورایی ما کمکی نمی کند بلکه بهانه نیز دست دشمن می دهد.

 

آناج: عشره خوانی چطور؟

در مراسم عشره خوانی حتما باید ده جزء از قرآن نیز قرائت شود؛ این نوع از عزاداری در تبریز جایگاه خود را یافته و از طرف کانون مداحان و سازمان تبلیغات اسلامی نیز ساماندهی شده است به طوری که هم برای عشره خوان ها کلاس های آموزشی برگزار می کنند و هم به آنها شناسنامه می دهند. من تا به حال به صورت رسمس عشره خوانی نکرده ام اما گاه در برخی مراسمات به صورت افتخاری این کار را انجام داده ام.

 

مداحی شغل نیست اما هبه گرفتن هم مذموم نیست

آناج: نظر شما در مورد هبه گرفتن مداحان چیست؟

متاسفانه ما برخی هجمه های رسانه ای را می بینیم که مثلا می گویند به جای پرداختن پول به مداح و نوحه خوان یتیمی را بخندان! هرچند تیم نوازی بسیار مهم و با ارزش است اما این هجمه ها نه با هدف تکریم ایتام بلکه با نیت سوء علیه فرهنگ تشیع است؛ ما در روایات داریم که امام صادق به شعرا و ذاکرین اهل بیت(ع) کیسه های پر پول می دانند و حتی روایت شده است که آن حضرت(ع) فرمودند ای کاش بیشتر بود و بیشتر می دادم. وقتی این پوب در جهت ترویج ذکر اهل بیت (ع) خرج می شود چه اشکالی دارد اما مداح نیز وقتی مبلغی را به او می دهند نه باید روی کم و زیاد آن بحث کند چون رویکرد کسب و کار ودرآمدزایی داشتن به مداحی درست نیست. مداحی یک شغل نیست بلکه عشق و هنر است که ارزش آن را نمی توان با پول سنجید.

 

آناج: جمله ای برای حاج رضا جلالی؟

مجسمه ی تمام عیار ادب، خلئص و وقار و تقوا. خوش بحال حاج رضا که در لباس احرام به ملاقات معبود شتافت و طبق روایات ائمه(ع) کسی که در حال احرام از دنیا برود در روز قیامت لبیک گویان محشور می شود.

 

” چوخ باخیب اصغره یانما منی یاندیرما حسین / اوخلی قربانیوی میدانه دولاندرما حسین ” تصویر سوزان از شدت شرمندگی امام حسین(ع)

آناج: نوحه ای که سوز بر دلتان می نشاند؟

تمامی نوحه ها به نوعی دل را می لرزاند اما آنچه بیشتر غصه دارم می کند نوحه ی شهادت علی اصغر است؛ امام حسین علی اصغر(ع) شش ماهه را نه برای جنگ بلکه برای طلب آب به میدان برده بود و زمانی که دشمن او را طعمه ی تیر ظلم خود قرار داد، امام حسین(ع) از شدت شرمندگی نمی توانست به خیمه برگردد. این نوحه ی مداح بزرگ مرحوم حسینی سعدی زمان بسیار دلم را می سوزاند که می گوید ” چوخ باخیب اصغره یانما منی یاندیرما حسین / اوخلی قربانیوی میدانه دولاندرما حسین “