به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، تنهاترین سردار لقبی است که غربت امام حسن(ع) را بین شیعیان خود نشان می دهد و در نهایت تاسف و حسرت باید گفت غربت ایشان به قدری جانسوز است که اذهان عمومی تصوراتی را از ایشان دارند که هرگز صحت ندارد و شاید این عدم آگاهی و شناخت نادرست از امام حسن(ع) و موضع گیری ایشان در آن زمان ناشی از همان خفگان و بی مهری های امثال معاویه نسبت به امام(ع) است.

در همین راستا و به مناسبت شهادت کریم اهل بیت(ع) که ملجاء دل های بی پناه است به گفت و گو با استاد و کارشناس تاریخ اسلام، مریم محمدی پرداخته ایم که متن مصاحبه را در ذیل می خوانید؛

آناج: متاسفانه برخی چنین می پندارند که امام حسن(ع) در برابر معاویه منفعل بود در حالی که در روایات داریم معاویه بسیار از امام(ع) می ترسید؛ لطفا در این مورد برایمان بگویید و عملکرد امام(ع) در برابر معاویه را توضیح دهید:

عملکرد هریک از امامان را باید در امتداد هم در نظر گرفت؛ یعنی عملکرد امام حسن(ع) در زمان امامت و خلافت خود جدای از عملکرد امام علی(ع) و امام حسین(ع) نبود. به طوری که در اواخر عمر امام علی(ع) مردم از جنگ ها خسته شده بودند و چون از مقام امام زمان خود آگاه نبودند، از ایشان تبعیت نمی کردند. پس از شهادت امام علی(ع) همان سیر شرایط در زمان امام حسن(ع) نیز ادامه داشت و امام حسن(ع) نیز مثل امام قبل از خود با معاویه مخالفت کردند و از او خواستند که بیعت کند چرا که معاویه در شام حکمرانی می کرد و شام نیز جزء قلمرو خلافت امام حسن(ع) بود.

معاویه نه تنها با امام(ع) بیعت نکرد بلکه به مرکز خلافت ایشان افرادی را برای جاسوسی فرستاد. وقتی امام(ع) از این موضوع مطلع شد بر علیه معاویه اعلان جنگ داد تا مردم برای مبارزه بسیج شوند. این جنگ همان جنگی بود که امام علی (ع) نیز می خواست علیه معاویه ترتیب دهد.

امام(ع) طبق خواسته ی مردم صلح را پذیرفتند در حالی که خود مایل به ادامه جنگ بودند

وقتی دو لشکر رودرروی هم قرار گرفتند با تزویر و تطمیع فرماندهان سپاه امام(ع) را گمراه کرد و فراری داد. در پی ایجاد تشتت در لشکر امام(ع) معاویه صلح را پیشنهاد کرد و امام(ع) نیز این موضوع را با مردم مطرح کرد؛ مردم که از جنگ خسته شده بودند با امام همراهی نکردند و در اثر مجموع این عوامل امام(ع) طبق خواسته ی مردم صلح را پذیرفتند در حالی که خود مایل به ادامه جنگ بودند.

امام(ع) صلح تحمیلی را قبول کردند تا مردم خود با ماهیت پلید حکومت معاویه آشنا شوند

البته اگر امام(ع) در آن شرایط جنگ می کرد و به شهادت می رسید، شهادت ایشان چندان تاثیری در جامعه نمی گذاشت زیرا هنوز مردم به ماهیت حکومت معاویه پی نبرده بودند و چنین تصور می کردند که امام حسن(ع) نیز همچون معاویه در پی کسب قدرت و تصرف حکومت است. لذا امام صلح تحمیلی را قبول کردند تا مردم خود با ماهیت پلید حکومت معاویه آشنا شوند.

اگر امام حسن(ع) به مردم فرصت نمی داد آنان قیام امام حسین(ع) را نیز درک نمی کردند

بنابراین مردم ده سال در زمان امامت امام حسن(ع) و ده سال نیز در زمان امامت امام حسین(ع) این فرصت را به دست آوردند که با ماهیت پلید و خبیث معاویه و حکومتش آشنا شوند و قیام امام حسین را درک کنند که اگر چنین فرصتی به آنها داده نمی شد نه تنها موضع امام حسن(ع) بلکه قیام حسین(ع) را نیز درک نمی کردند.

لذا امام منفعل نبودند بلکه به اقتضای زمان و طبق شرایط موجود جامعه موضع گیری نمودند.

آناج: بی بصیرتی یاران امام حسن(ع) ناشی از چه چیزی بود؟

بی بصیرتی افراد سپاه امام حسن(ع) ناشی از این بود که آنان مقام امام زمان خود را نمی شناختند؛ اگر آنها آگاه به جایگاه اممام خود می بودند می دانستند که باید از ایشان بدون چون و چرا تبعیت کنند نه اینکه مقابل ایشان بایستند. به همین علت است که آنان بین جنگ و صلح، صلح را ترجیح دادند در حالی که امام(ع) جنگ را صلاح می دانست.

عامل دیگر دنیاگرایی آنان بود؛ معاویه با تزویر و تطمیع و با سکه و قدرت فرماندهان و افراد سپاه امام(ع) را متزلزل و گمراه کرد که اگر دنیاگرا نبودند هرگز دل به وعده های رنگین معاویه نمی سپردند همان طور که یاران امام حسین(ع) نسپردند و حتی ثروت هایی را که خود داشتند رها کردند و در رکاب امامشان جنگیدند. سپاهیان امام حسن(ع)، امام خود را به خاطر دنیا تنها گذاشتند که اگر مثل یاران اندک امام حسین(ع) بصیرت داشتند هرگز تن به این خفت نمی دادند.

در چنین شرایطی وقتی امام(ع) دیدند تعداد یارانشان خیلی کم است و اگر جنگ را ادامه بدهند اندک شیعیان باقی مانده نیز می میرند و میدان دست معاویه می افتد و او اسلام را هرجور که دلش خواست تعبیر، تفسیر و پیاده می کند. لذا ایشان برای بقای اسلام صلح را پذیرفتند.

آناج: امام حسین(ع) با ۷۲ تن به میدان رفتند و از کمی افراد نهراسیدند، چرا امام حسن(ع) این کار را نکردند؟

آن زمان اوضاع به گونه ای بود که حتی شیعیان نزدیک امام(ع) نیز امام را نمی فهمیدند و دلیل صلح را درک نمی کردند و مدام به ایشان اعتراض می کردند که کاش جنگ می کردیم و شهید می شدیم اما امام(ع) می دانستند که جنگ با این یاران اندک منجر به کشتار همه ی شیعیان باقی مانده می شود و میدان را به نفع معاویه و علیه اسلام فراختر می کند.

امام حسن(ع) برای بقای اسلام صلح و امام حسین(ع) برای بقای اسلام قیام کرد

این قبیل افراد وقتی از ادامه جنگ با امام حسن(ع) نا امید شدند سراغ امام حسین(ع) رفتند و گفتند ما با تو بیعت می کنیم و از تو می خواهیم خلافت را برعهده بگیری و به جنگ با معاویه برویم امام امام حسین(ع) مخالفت کرده و گفتند کاری که امام حسن(ع) انجام می دهد بهترین و درسترین کار است و من از ایشان تبعیت می کنم. درواقع اگر آن زمان امام حسین(ع) جای امام حسن(ع) بودند، همان تصمیم را می گرفتند و صلح را قبول می کردند تا اسلام زنده بماند و اگر امام حسن به جای امام حسین(ع) در زمان یزید بود قطعا قیام می کرد و همان صحنه ی عاشورا را به وجود می آورد تا اسلام زنده بماند. درواقع امام هر زمانی بر اساس تکلیف و اقتضای زمان خود عمل می کند و موضع گیری شان ربطی به شخصیت ندارد. به همین دلیل است که ۱۲ امام معصوم(ع) را یک انسان ۲۵۰ ساله عنوان می کنند.

آناج: از ویژگی های شخصیتی امام حسن(ع) برایمان بگویید:

بزرگترین ویژگی شخصیت امام(ع) حلم ایشان بود؛ حلم به معنی صبر کردند در برابر گفتار دیگران است و حلم حسنیه در عرب شهرت دارد. وقتی امام(ع) صلح با معاویه را پذیرفت حتی شیعیان نزدیک نیز به ایشان اعتراض کردند اما امام(ع) بزرگوار ما در مواجهه با اعتراض و شماتت های مردم صبر می کرد.

دومین خصلت بارز امام(ع) کرامت مثال زدنی ایشان است و اگر ایشان را کریم اهل بیت(ع) می دانند ناشی از شرایط و اوضاع و اوال زمانی است؛ زیرا یکی از شروط امام حسن(ع) هنگام صلح این بود که معاویه از نظر اقتصادی بر شیعیان سخت نگیرد و ایشان را تحت فشار قرار ندهد اما معاویه پس از صلح خلاف تعهد خود فشار اقتصادی زیادی بر شیعیان وارد می کرد و امام(ع) نیز در مقابل آن بسیار بر مردم می بخشید، سفره های متعددی را برای اطعام مردم پهن می کرد و در خانه ی خود را همیشه به روی ایشان باز می گذاشت. بنابراین کرامت امام(ع) به اقتضای اوضاع و شرایط نمود بیشتری یافت. همان طور که مردم در زمان هادی(ع) نیاز به هدایت افکار داشتند، این خصلت امام زمان(ع) بیشتر نمود پیدا کرد وگرنه همه ی امامان ما کریم، جواد، هادی، سجاد … بودند.

امامحسن(ع) تحت شرایط و عوامل خاص در سال ۴۱ هـ.ق امام(ع) با معاویه صلح کرد و به مدینه مراجعت نمود و مدت ده سال در مدینه زندگی کرد، سرانجام با دسیسه و نیرنگ معاویه به دست همسرش (جعده دختر اشعث کندی) به شهادت رسید و در قبرستان بقیع در کنار قبر مادر بزرگش فاطمه بنت اسد به خاک سپرده شد.

گفت و گو از: نیر حیدری