به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، تبریز در جمیع اعصار گذشته و معاصر یکی از بزرگ‌ترین و نام آورترین قطب‌های تولید چرم در کشور بوده است. آوازه‌ی کیفیت محصولات تولیدی این شهر نه تنها در بازارهای داخلی بلکه بازارهای خارجی نیز زبانزد اهل فن و همینطور مشتریان است.

 اما این صنعت در نیم دهه‌ی اخیر با چالش‌های جدی روبه رو شده و نه تنها نفوذ خود را در منطقه از دست داده بلکه با گسترش حجم واردات در بازارهای داخلی نیز به حاشیه رانده شده است.

صنعت چرم در تبریز به قدری ریشه دارد که اولین کارخانه‌ی چرم کشور در سال ۱۳۰۸  تحت عنوان کارخانه‌ی چرم خسروی در این شهر شروع به کار کرد.

صنعت چرم کشور سیر رو به گسترش خود را به همت سر پنجه‌های استادکارهای تبریز تا جایی پیش برد که اولین شهرک تخصصی خصوصی صنعت چرم کشور نیز در تبریز در سال ۱۳۶۲ در مساحتی به وسعت ۲ میلیون متر مکعب در منطقه‌ی مایان شروع به کار کرد.

این شهرک تخصصی نه تنها حجم گسترده‌ای از نیاز بازارهای داخلی را تامین می‌کرد بلکه ۹۰ درصد چرم صادراتی کشور نیز از این مکان راهی بازار های خارجی می‌شد.

این موفقیت تا سال ۹۰ ادامه داشت تا اینکه بنا به اذعان فعالان و صاحب نظران این حوزه فشار تحریم‌ها و مشکلات ناشی از واردات و قاچاق چرم و نیز برخی مصولات پایین دستی از جمله کیف و کفش کمر تولید کننده‌ی داخلی را خم و یارای رقابت با رقبای خارجی را از او گرفت.

تنها ۲۰ درصد واحد های چرمشهر فعال هستند

به گفته‌ی مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره‌ی شهرک تخصصی چرمشهر در حال حاضر ۳۶۴ واحد در این شهرک تبریز وجود دارد که رکود حاکم بر بازار نیمی از آن‌ها را به وادی تعطیلی کشانده است.

مهدی امینی، وضعیت نیمی دیگر از واحدهای تولیدی را نیز چندان رضایت بخش ندانسته و عنوان می‌کند: از مجموع ۱۸۲ واحد باقیمانده در چرخه‌ی تولید نیز ۳۰ درصد به صورت نیمه تعطیل و یا با حداقل ظرفیت خود مشغول به فعالیت هستند.

به گفته‌ی او در حال حاضر تنها ۳۶ واحد تولیدی در این شهرک با تمامی ظرفیت خود مشغول به کار می‌باشند که در صورت تداوم رکود حاکم بر بازار شاهد کاهش تولید و یا تعطیلی آنها در آینده‌‌ای نزدیک خواهیم بود.

امینی تعداد کارگران این شهرک تخصصی را در حال حاضر کمتر از ۵۰۰۰ نفر عنوان کرده و تصریح می‌افزاید: به دلایل مشکلات عدیده‌ای که تولید کنندگان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند روز به روز از این تعداد کاسته می‌شود.

مواد خام اولیه کیفیت لازم را ندارند

مدیر عامل شهرک تخصصی چرمشهر تبریز تهیه‌ی مواد مرغوب خام را بعنوان یکی از چالش‌های اصلی این صنعت عنوان کرده و می‌گوید: نبود کشتار گاه صنعتی دام در استان و نیز کمبود کشتارگاه های این چنینی در کشور منجر به افت کیفیت پوست خام رسیده به دست تولید کننده شده و در نتیجه محصول نهایی در بازار با استقبال مواجه نمی‌شود.

دباغی صدر صاحب نظر و محقق چرم نیز مشکلات بالا دستی این صنعت را تنها محدود نبود به کشتارگاه صنعتی نداسته و خاطرنشان می‌کند: برای داشتن چرمی سالم می‌بایست دامی سالم پرورش داد.

وی به وضعیت دامپروری سنتی رایج در کشور و استان اشاره کرده و ادامه می‌دهد: نحوه نگهداری، تغذیه‌ی مناسب و نیز واکسیناسیون به موقع از جمله عوامل تاثیرگذار در کیفیت پوست خام و در نتیجه محصول نهایی است.

دباغی صدر همچنین روش‌های غیر اصولی و سنتی مرسوم در حمل و نقل دام را از دیگر علل افت کیفیت محصول نهایی عنوان کرده و بیان می‌دارد: تا زمانی که روش‌های نوین دامپروری و حمل و نقل نهادینه شود نمی‌توان محصولی با کیفیت و قابل رقابت تولید کرد.

واردات بی حساب و کتاب دمار از روزگار تولید درآورده است

امیرخیزی عضو هیئت مدیره‌ی شهرک تخصص چرمشهر از واردات بی رویه‌ی محصولات پایین دستی از قبیل کیف و کفش خارجی به عنوان دیگر معضل پیش روی این صنعت یاد کرده و می‌گوید: متاسفانه از اوایل دهه‌ی ۸۰ ورود سیل آسای محصولات چینی با کیفیت نازل و با قیمت تمام شده‌ی بسیار پایین، منجر به ایجاد رکود شدید در واحدهای تولیدی کیف و کفش بعنوان اصلی تری مشتری این حوزه گردید.

رئیس اتحادیه کفاشان تبریز در تایید صحبت‌های عضو هیئت مدیره‌ی شهرک صنعتی چرمشهر، توضیح می‌دهد: در ۳ ماهه‌ی اول سال جاری واردات کفش به تبریز ۷۶ درصد رشد داشته است و این در حالیست که عمده‌ی این کفش‌ها از طریق قاچاق و یا مناطق آزاد تجاری وارد کشور شده‌اند.

علیرضا جباریان فام واردات بی‌رویه کفش خارجی را بزرگ‌ترین تهدید صنعت کفش تبریز دانسته و تصریح می‌کند: ترکیه اولین مقصد وارد کنندگان کفش به کشور بوده و با ورود انواع کفش‌های مردان و زنانه اصلی ترین بازار کشور از قبضه‌ی تولید کننده‌ی داخلی خارج شده است.

جباریان فام همچنین از افت ۱۵ درصدی صادرات کفش در ۳ ماهه‌ی آغازین سال جاری خبر داده و اضافه می‌کند: ارزش صادرات در مدت مذکور ۱۵ میلیون دلار بوده که این میزان در سال گذشته بیش از ۱۷ میلیون دلار بوده است.

ماشین آلات مستهلک آفت کیفیت

دانشور عضو هیئت علمی دانشگاه و محقق چرم مستهلک بودن دستگاه‌های فراوری و ماشین آلات تولیدی را از دیگر مشکلات حال حاضر صنعت چرم استان می‌داند و اظهار می‌کند: بیشتر خطوط تولید موجود در استان عمری مابین ۱۵ الی ۲۰ سال دارند.

به گفته‌ی وی استفاده از این دستگاه آلات قدیمی نه تنها کیفیت محصول نهایی را تنزل داده بلکه میزان ضایعات را نیز افزایش می‌دهد.

او ضعف ارتباط صنعت با مراکز علمی و دانشگاهی را دیگر معضل گریبانگیر این صنعت دانسته و می‌گوید: عدم آشنایی تولید گران به علم روز دنیا و نیز عدم تربیت نیروی کار متخصص و ماهر از جمله عومل به حاشیه رانده شدن این صنعت در سطح کشوری و بین المللی است.

بروکراسی و گلایه های همیشگی

نوزاد یکی از کارشناسان و تولید کنندگان چرم استان بروکراسی حاکم بر نظام اداری را از دلایل تاثیر گذار بر رکود این صنعت در کشور می‌داند که کمتر به آن توجه شده است.

به گفته‌ی وی رقبای خارجی در صورت کمبود پوست خام در بازارهای داخلی خود در مدت کمتر از ۳ روز اقدام به واردات این محصول از موادی رسمی گمرکی خود می‌کنند.

نوزاد تصریح می‌کند: این در حالیست که تولید کننده‌ی داخلی برای واردات پوست خام نیازمند سپری کردن پروسه‌ی طولانی اخذ مجوز و ثبت سفارش است که بعضا ۶ ماه به طول می‌انجامد.

تسهیلات مناسبم آرزوست

پور رسول یکی از فعالان صنعت چرم استان کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش را علت اصلی عدم نوسازی ماشین آلات مورد نیاز کارخانجات عنوان کرده و می‌گوید: برای نوسازی یک خط تولید به صرف هزینه ای بیش از ۱۰ میلیارد تومان نیاز است.

وی با انتقاد از عدم همکاری بانک‌ها در پرداخت تسهیلات مورد نیاز ادامه می‌دهد: با وجود کاهش نرخ سود سپرده‌ها بانک‌ها از پرداخت تسهیلات با نرخ کارمزد پایین خودداری می کنند.

او حداقل نرخ سود اعلام شده از سوی برخی بانک های عامل را ۲۰ درصد اعلام کرده و می‌افزاید: با در نظر داشتن رکود فعلی نرخ این تسهیلات عادلانه نبوده و هیچ یک از تولید کنندگان رقبتی برای بهره مندی از آن را ندارند.

در روز های گذشته مسئولان استانی ضمن بازدید از این شهرک با مشکلات تولید کنندگان آشنا و برای رفع آنها قول مساعدت دادند. اگرچه کمتر از ۲ ماه از این بازدید نمی‌گذرد اما هیچ کدام از وعده های داده شده تا این لحظه عملی نشده‌اند و صنعتگران این حوزه در انتظار اقدام عملی مسئولان هستند.

طبق اعلام کارشناسان میزان صادرات چرم از استان به بازارهای خارجی و منطقه‌ای در چند سال گذشته سیری نزولی داشته و در سال ۹۴ به ۲۰ میلیون دلار در سال محدود شده است.

ارتقای کیفیت مواد خام مورد نیاز، جلو گیری از واردات محصولات پایین دستی و تبدیلی، راه اندازی دامپروری‌های مدرن و کشتارگاه های صنعتی، ایجاد شرکت‌های دانش بنیان، تربیت نیروی کار ماهر، نوسازی خطوط تولید و ارائه‌ی تسهیلات مناسب بانکی با نرخ سود منطقی از جمله راه کارهای پیشنهادی صاحب نظران و صنعتگران این حوزه برای برون رفت از این بحران می‌باشد.

اگرچه نمی توان یک شبه به تمامی و یا بخش قابل توجهی از این پیشنهادات جامه‌ی عمل پوشاند اما می‌بایست برای زیر سازی و نیز بهبود وضعیت موجود اقدام کرد تا دوباره شاهد پویایی و رونق آن در بازارهای داخلی و حتی فرا منطقه‌ای شد.