به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، بودجه‌ی میلیاردی دریاچه‌ی ارومیه کجا هزینه شد؟ سئوالی که نماینده‌ی ارومیه مطرح کرد و باید منتظر بود تا پاسخ آن روشن شود. این نماینده مجلس می‌تواند با کمی تحقیق، محل هزینه‌ی بخشی از این بودجه‌ی میلیاردی را پیدا کند. بودجه‌ای که با مراجعه به سایت ستاد احیای دریاچه‌ی ارومیه گویا بخشی از آن صرف برگزاری همایش شده و بخشی دیگر برای یافتن راه حل احیای این دریاچه به متخصصان خارجی اختصاص یافته تا به همان راه حلی برسند که پیش از این دکتر احمدی‌نژاد آن را به عنوان تنها راه حل مقابله با این مشکل بیان کرده بود! و البته سوالی که باقی می‌ماند این است که بقیه‌ی این بودجه ۷۰۰ میلیاردی کجا هزینه شده است؟

نقشه‌های ماهواره ای نشان می‌دهد بر خلاف آنچه از سوی مدیران دولت یازدهم ادعا می‌شود، روند خشک شدن دریاچه ارومیه از سال ۱۹۸۴ شروع شده است. به تصویر متحرک زیر نگاه کنید. این تصویر ماهواره‌ای روند خشک شدن این دریاچه را با نمایش متحرک از سال ۱۹۸۴ تا ۲۰۱۴ نشان می‌دهد.

این روند با ایجاد سدهایی که در دولت هاشمی رفسنجانی ساخته شد، شدت گرفته است. جالب اینجاست سایت‌ حامی روحانی در زمان دولت قبل، به نوعی اقرار به علت این خشکسالی نموده و ساخت سدهای متعدد را باعث خشک شدن دریاچه ارومیه عنوان کرده است. سایت عصر ایران در بیست و هفتم شهریور سال ۹۰ در نقد سخنان رئیس جمهور وقت چنین می‌نویسد: “کار‌شناسان متعدد بار‌ها گفته‌اند برداشت بی‌رویه آب رودخانه‌هایی که به این دریاچه می‌ریزند و احداث ۸۸ سد بزرگ و کوچک روی رودخانه‌های حوزه آبریز این دریاچه، باعث شده است دریاچه ارومیه تبدیل به گودالی از نمک شود و انتظار می‌رود با ادامه این وضعیت، طوفان نمک برای ساکنان مناطق اطراف این گودال، خطرساز باشد.”

این سایت در حالی احداث ۸۸ سد بزرگ و کوچک را باعث و بانی این خشک‌سالی اعلام می‌کند که هرگز به تاریخ طراحی و اجرای این سدها اشاره‌ای نمی‌کند. با کمی تحقیق می‌توان فهمید سه نفر از بانیان اصلی احداث سد‌های بدون مطالعه‌ روی رودخانه‌های حریم دریاچه‌ی ارومیه کسانی هستند که امروز مسئولیت مسقیم در ستاد احیای این دریاچه در دولت تدبیر و امید دارند:
۱- عیسی کلانتری سه دوره وزیر کشاورزی در دو دولت سازندگی و دولت اول اصلاحات
۲- معصومه ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست دولت خاتمی
۳- حمید چیچیان، نماینده‌ی تبریز در مجلس شورای اسلامی همزمان با دولت هاشمی و خاتمی

حمید چیچیان به عنوان نماینده‌ی وقت تبریز، پیشنهاد‌دهند و پیگری کننده‌ی اصلی احداث سدهای متعدد در محدوده‌ی حوزه‌ی انتخابیه‌ی خود، یعنی استان آذربایجان شرقی بوده است که با تأیید سازمان محیط زیست وقت که معصومه‌ی ابتکار و هادی منافی مسئولیت آن را در دولت‌های اصلاحات و سازندگی برعهده داشته‌اند، مسببان اصلی این فاجعه‌ی زیست محیطی به شمار می‌روند. سئوال اینجاست که سازمان محیط زیست وقت که حوزه‌ی مسئولیت خانم ابتکار بوده، آیا کوچکترین تحقیقی برای احداث این سدها و خطر خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه انجام داده است؟ وزیر کشاروزی آن سالها یعنی عیسی کلانتری که سیاست‌گذار اصلی روش‌ تأمین آب با ساختن سدهای متعدد و بدون مطالعه بود، آیا امروز پاسخگوی خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه می باشد؟

جالب اینجاست که در دولت حسن روحانی حمید چیچیان امروز وزیر نیرو و مسئول اصلی احیای دریاچه‌ی ارومیه! عیسی کلانتری دبیر ستاد احیای این دریاچه و معصومه‌ی ابتکار عضو این ستاد و رئیس سازمان محیط زیست دولت راستگویان است!

بخوانید بخشی از صحبت‌های قاضی پور نماینده‌ی ارومیه در مجلس شورای اسلامی که چیچیان و ابتکار را مسئول خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه‌ می‌داند. نماینده‌ای که مقصر همه‌ی مشکلات کشور را احمدی‌نژاد می‌دانست گویا در این مورد خاص، نظر دیگری دارد: “چرا نمی‌آیند و واقعیت را ‌نمی‌گویند؟ چرا نمی‌گویند که خانم ابتکار مجوز این سد‌ها را داده ‌و این آقای چیت‌چیان ـ که زمانی نماینده مردم تبریز بوده ـ باعث این کار شده است. متهمین اصلی این فلاکت ابتکار و چیت‌چیان هستند که در محکمه الهی و مردمی باید محاکمه شوند؛ این‌ها قاتل هستند. ما با آب شرب مخالف نیستیم، ولی این‌ها آبی را که باید به دریاچه می‌ریخت، به کارخانه‌جات پتروشیمی و ذوب‌آهن و فضای سبز ‌‌تبریز برده‌اند. چرا به اسم دریاچه ارومیه آب را از ارس به دشت گل فرج برده‌اند که نه تنها آب زه‌کشی آن به دریاچه ارومیه نمی‌رسد، بلکه شیب آب هم به طرف ارس است؟! کسانی که در کلنگ‌زنی‌ها پشت رئیس‌جمهور و معاونان وی می‌ایستادند، مسئول این کارند. معاون وزارت نیرو هنگامی که می‌خواستند پروژه ارس را اجرا کنند، گفت: از این آب یک قطره نصیب دریاچه نخواهد شد، ولی آقایان به خاطر اینکه در جلو دوربین‌های تلویزیون ژست مردم‌دوستی بگیرند، ادعا می‌کنند که به فکر مردم هستند.

دکتر احمدی‌نژاد در سفر استانی به استان اردبیل در شهریور ماه سال ۹۰ در مورد معضل خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه با انتقاد از سرمایه‌گذاری‌های انجام شده برای ساخت سد‌های بدون مطالعه تنها راه احیای این دریاچه را اصلاح روش آبیاری و استفاده از روش‌های مدرن دانست و گفت: “چرا باید به گونه‌ای رفتار کنیم که آب چاه‌ها در این استان خشک شود و یا بخواهیم آبی را از حوزه‌های دیگر به این استان انتقال دهیم. نگاه اول در حل این معضل را اصلاح مصرف درست و بهینه است. بیش از ۵۰ سال است در این کشور سد‌سازی و انتقال آب از حوزه‌ای به حوزه دیگر اجرایی شده به طوری که بسیاری از منابع طبیعی به هم خورده است در حالی که با یک سوم این اعتبارات که در این مدت هزینه شده است می‌توانستیم سه برابر وضعیت فعلی کشت کرده و تولید داشته باشیم.”

جالب است که حسن روحانی در تبلیغات انتخابات سال ۹۲ ریاست جمهوری در آذربایجان، در حالی که یکی از برنامه‌های قطعی خود را احیای دریاچه‌ی ارومیه عنوان کرد، تنها راه حل ممکن را انتقال آب از دریای خزر می‌داند:
“در مرکز مطالعات استراتژیک مدت‌هاست کارگروه ویژه‌ای برای حل مشکل دریاچه ارومیه تشکیل داده‌ایم، اولین بررسی‌ها به ما می‌گوید اگر خدای ناکرده دریاچه ارومیه خشک شود، زیست ۱۴ میلیون نفر در معرض خطر قرار خواهد گرفت و آن‌وقت ریزگردهای نمک تمام زمین‌های کشاورزی کشور را نابود خواهد کرد. باید آب دریاچه خزر به ارومیه منتقل شود، من به شما قول می‌دهم که در دولت تدبیر و امید، احیای دریاچه ارومیه، جزء اولین برنامه‌هایمان باشد. پیش‌بینی محاسباتی اولیه ما این است که انتقال آب از دریاچه خزر به اردبیل و تبریز و سپس ارومیه دو تا دونیم میلیون دلار خرج دارد، اما با ایجاد دریاچه‌های مصنوعی در مسیر راه و فروش زمین‌هایی که از آن حاصل می‌شود، بیش از ۷۰ درصد مخارج قابل تامین است که این مطالعات در دولت تدبیر و امید مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت و در هر مرحله من به اطلاع شما مردم خواهم رساند که این وعده اول من به شماست.”

این طرح که به ادعای روحانی در کارگروه مرکز مطالعات استراتژیک ارائه شد، با مخالفت اکثر کارشناسان حوزه‌ی آب و منابع طبیعی روبرو گردید. کارشناسان این طرح را طرحی بی‌فایده، با هزینه‌‌ی بسیار زیاد و دارای تبعات زیست محیطی غیر قابل پیش‌بینی می‌دانند.

اما رئیس دولت تدبیر و امید، پس از آنکه پیروز انتخابات ریاست جمهوری شد ستاد احیای دریاچه‌ی ارومیه را به دبیری عیسی کلانتری تشکیل داد. ستادی که با بودجه‌ی میلیاردی، تمام اختیارات لازم از سوی رئیس جمهور برای احیای این دریاچه را دارد. وقتی به سایت این کارگروه مراجعه می‌کنید، می‌بیند که در این مدت با بودجه‌ی میلیاردی خود، بخش اعظم کارهایی که انجام داده‌اند صرفاً کارهای مطالعاتی است. مطالعاتی سنگین، با دعوت از کارشناسان خارجی و هزینه‌‌های میلیاردی برای مطالعات کارشناسان داخلی و خارجی و همچنین برگزاری همایش!

همه‌ی دستاوردهای این ستاد در سخنان اخیر عیسی کلانتری چنین عنوان شده است:
“به عنوان فرزند آذربایجان مسئولیت دریاچه ارومیه را با جان و دل به عهده گرفتم اما مشروط بر آنکه هیچ اقدامی در این ارتباط خارج از مطالعات علمی و تصمیم گیری های متمرکز صورت نپذیرد و دکتر روحانی هم این شرط را تضمین کردند. پس از بررسی های مفصلی که انجام دادیم، دانشگاه صنعتی شریف به عنوان مرکز مادر برای این پروژه انتخاب شد و دانشگاههای دیگر کشور و بویژه دانشگاههای تبریز و ارومیه شاخه های فعال ستاد را تشکیل دادند. از همکاری هیئت های تحقیقاتی از دانشگاههای آمریکا، اروپا و استرلیا بهره بردیم. طبق وعده ای که به رئیس جمهور داده بودیم بخش تحقیقاتی و مطالعاتی کار را در عرض ۶ ماه به پایان بردیم و پس از ارائه این طرح ها، هیئت دولت در خردادماه سال گذشته آنها را تصویب و ابلاغ کرد. با توجه به اینکه طرح احیای دریاچه در میانه سال گذشته آماده شد، در بودجه سنواتی سال ۹۳ اعتبارات چندانی برای این موضوع در نظر گرفته نشده بود اما با این وجود در سه ماهه پایانی سال گذشته از محل اعتبارات دستگاههای مختلف توانستیم چیزی حدود ۴۱۴ میلیارد تومان برای دریاچه ارومیه تخصیص دهیم.”

وی یادآور شد: “در حال حاضر ستاد احیای دریاچه ارومیه سه وظیفه مهم بر عهده دارد، نخست آنکه برروی طرح ها و پیشنهادات جدید کار کنیم و در صورت لزوم از این برنامه ها نیز بهره ببریم. وظیفه ما در وهله دوم پایش اقدامات دستگاههای اجرایی و نظارت بر اجرای وظایف و تکالیف این دستگاههاست و بالاخره اینکه ما باید از دستگاههای اجرایی از جمله سازمان محیط زیست، وزارت کشاورزی، وزارت نیرو و … که بخش عملیاتی و اجرایی پروژه را به عهده دارند حمایت و پشتیبانی کنیم. با توجه به اینکه عملیات اجرایی احیای دریاچه از ۴ ماه قبل آغاز شده است انتظار می رود دانشگاههای تبریز و ارومیه فعالتر از قبل عمل کنند.  از روسای دانشگاههای علوم پزشکی درخواست کرده ایم بخشی از مطالعات پروژه را که مربوط به تاثیرات خشک شدن دریاچه ارومیه بر سلامت مردم منطقه می شود، به عهده بگیرند اما علی رغم تامین اعتبارات لازم متاسفانه این دانشگاهها تا کنون قدم از قدم بر نداشته اند.آب یکی از منابع تجدید پذیر است اما با وجود این به علت استفاده های غیر متعارف از منابع زیر زمینی این نعمت را با دست خود تجدید ناپذیر می کنیم.”

جالب اینجاست وقتی گزارش کار این همایش و همچنین سایر دستاورد‌های مطالعاتی از سایت این ستاد را مطالعه می‌کنید متوجه می‌شوید که آنها پس از صرف هزینه‌ی بسیار زیاد مطالعاتی و در نظر گرفتن گزینه‌ی منحصر به فرد حسن روحانی! -دعوت از متخصصان خارجی و صرف هزینه‌های هنگفت برای آنها- به همان نتیجه‌ای رسیده‌اند که دکتر احمدی‌نژاد چهار سال قبل و در سفر استانی و همچنین صادق خلیلیان وزیر کشاورزی دولت قبل به آن اشاره کرده بودند! یعنی تنها راه مقابله با خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه اصلاح روش آبیاری کشاورزی است! این سایت خبر اجرایی شدن آن را در برخی زمین‌هاش کشاورزی با افتخار زیادی آورده در حالیکه دقیقاً معلوم نکرده‌اند که آغاز اجرایی شدن آن در کدام دولت بوده اس.

لازم به یادآوری است چندی پیش صادق خلیلیان وزیر کشاورزی دولت دهم در ارتباط با دریاچه ارومیه گفته بود: “خشک شدن دریاچه ارومیه ناشی از اقدامات و بی توجهی و بی تدبیری هایی است که دولت های قبل در ۱۰ الی ۲۰ سال پیش مسئولیت آن را داشتند. خوشبختانه مسئولانی که آغاز خشک شدن دریاچه ارومیه و برخی تالاب ها و دریاچه ها و زاینده رود در زمان مسئولیت آن ها بوده الان نیز سمت گرفته و بازهم مسئول شدند! ما باید روش های آبیاری در بخش کشاورزی و مدیریت مصرف آب شرب و صنعتی را تغییر داده و مدیریت طراحی پروژه ها در بخش احداث سدها و صنایع آب بر را اصلاح کنیم. چرا صنعتی که باید در کنار دریا احداث می شد را در جاهایی احداث کردند که مشکلاتی شبیه مشکل کم آبی در شرق اصفهان و خشک شدن زاینده رود را سبب گردید. در حال حاضر اگر امسال در تهران چنین مشکلی پیش نمی‌آمد ضریب توجه به موضوع توسط مسئولین بسیار پایین بود. البته مدیریت ضعیف ذخیره سازی آب پشت سدها نیز در این زمینه نقش دارد.”

در نهایت باید همه‌ی دستاورد‌های دولت تدبیر و امید در احیای دریاچه‌ی ارومیه را به یک جمله خلاصه کرد! سطح آب این دریاچه ۷ سانتیمتر دیگر پایین رفته و معلوم نیست تخصیص بودجه‌ی میلیاردی است که چنین نتیجه‌ای را منجر شده و یا این بودجه در جایی دیگر هزینه شده است؟