به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، با توجه به اهمیت نقش علم و فناوری در ارتقای جوامع و توسعه ی آن، ضرورت توجه به بعد علمی کشور بخصوص کشوری چون ایران که با بحران روبروست، مسلم است.

شکی نیست که پیشرفت های علمی کشوربعد از پیروزی انقلاب اسلامی قابل مقایسه با قبل از انقلاب و دوران سلطنتی نیست، با این حال بنا بر نیاز و با توجه به منطق اسلامی و جهانی، ضروری می نماید که بیش از اینها به این حوزه توجه شود، حال اینکه در همه جوامع پیشرفت و عقب ماندگی سایر حوزه ها نیز متاثر از سطح علم و فناوری است.

با پرتاب سفینه اسپوتنیک به فضا در سال ۱۹۵۷ میلادی توسط شوروی، شک بزرگی بر بلوک غرب و امریکا که در رقابت و دشمنی با یکدیگر بودند، وارد شد و آنها برای جبران این عقب ماندگی، رو به اصلاح سیستم آموزشی خود آوردند و نتیجه ی مطلوب نیز حاصل شد. این تجربه ی تاریخی و خیلی از وقایع دیگر نشان از اهمیت جایگاه علمی باشد.

حال سوال شبیه به انتقاد اذهان دغدغه مند این است که چرا مسئولان امر و دولت ایران اسلامی، آن هم در چنین برهه تاریخی از این مهم غافل شده و برای جبران کمبودها و رهایی از مشکلات و رقابت با دنیای توسعه یافته، نه تنها از نظر علمی ارتقاء نیافته بلکه با افت علمی نیز مواجه است؟! به طوری که اخیرا دل اساتید و نخبگان علمی بیدار دانشگاه ها را به درد آورده و در پی اعتراض به این وضعیت ناخوشایند در نامه ای انتقاد و مطالبه ی خود را به رئیس جمهور اعلام کردند.

ما نیز در پی احساس ضرورت، گزارشی را از نظرات اساتید، دانشجویان و مسئولان تقدیمتان می کنیم تا پاسخی به این سوال بیابیم که علل وقوع افت علمی کشور چیست؟ مقصر کیست؟ و راهکار کدام است؟

دکتر شاکری کارشناس علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در تبیین علل افت علمی کشور گفت: در خیزش یا افت علمی یک کشور عوامل مختلفی می تواند دخیل باشد و علت ها را می توان از دو زوایه مورد بررسی قرار داد؛ برخی از علل مربوط به مجموعه ی نخبگان علمی و دانشگاه هاست و برخی دیگر عواملی در خارج از دانشگاه و مجموعه های علمی است.

اساتید، دانشجویان و مدیران علمی انگیزه کافی برای توسعه ی علمی ندارند

وی افزود: متاسفانه اساتید، دانشجویان و مدیران علمی انگیزه کافی برای توسعه ی علمی نداشته و فاقد احساس ضرورت برای علم کاربردی و حل یک مشکل می باشند.

شاکری ادامه داد: علاوه بر این متاسفانه، گاه اساتید، دانشجویان و مدیران علمی نیز از بار علمی کافی برخوردار نیستند و غالب شدن رویکرد مدرک گرایی به فعالیت علمی موجب شده اساتید دانشگاه ها به معنای واقعی دنبال علم نباشند.

وی بیان داشت: پذیرش بی رویه ی دانشجو در دانشگاه ها، حاکمیت رویکردهای سیاسی به دانشگاه ها و عواملی از این قبیل باعث از بین رفتن انگیزه ی تلاش برای پیشرفت سطح علمی می شود و دانش در دانشگاه ها به درستی معنی نمی شود.

وی با اشاره به اینکه پیشرف یا عقب ماندگی علمی از عوامل خارجی نیز متاثر است، گفت: مسئولان باید با برنامه ریزی های درست و تامین بستر های لازم در حوزه های اقتصادی، ایجاد اشتغال، ایجاد آرامش و فضای آزاد برای بحث و گفت و گو، اقدامات لازم را انجام بدهند که متاسفانه در شرایط فعلی محقق نیست.

این استاد دانشگاه توضیح داد: مسئولان امر باید بستر های تعاملی بین نخبگان، اساتید، دانشجویان، مدیران علمی و پژوهشگران را با نخبگان و پژوهشگران خارجی فراهم کنند در حالی که مسئولان اجرایی کشور ما خود را بی نیاز از دانشگاه و جامعه ی علمی می دانند و تا زمانی که این نگاه ها در جامعه حاکم باشد ما با افت بیشتری روبرو خواهیم شد.

شاکری در خصوص عملکرد دولت در این زمینه خاطرنشان کرد: مباحث و اهداف علمی معمولا درازمدت هستند و افت و خیزش در این حوزه به یکباره واقع نمی شود؛ از طرف دیگر دولت نیز تازه سر کار آمده است و به این زودی نمی توان در مورد عملکردش قضاوت کرد با این حال به نظر می رسد در این مدت فضای نسبتا آرام و کم تنشی در دانشگاه ها ایجاد شده است که این خوب است اما حرکت خاصی در زمینه نشاط و پویای علمی صورت نگرفته است.

نشانی از بالندگی و تولید علمی قابل اعتنا وجود ندارد

وی در آخر گفت: البته با توجه به حوزه تخصص خود صرفا در زمینه علوم انسانی اظهار نظر می کنم و می گویم که اوضاع نابه سامان است و با این شرایط و حرکت های کند نمی توان به رتبه های پیش بینی شده در اسناد بالادستی، دست یافت چرا که با توجه به پایان نامه ها، رساله ها و مطالعات علمی، نشانی از بالندگی و تولید قابل اعتنا وجود ندارد.

مهمترین عامل افت علمی، مسائل جنبی دانشگاه است

دکتر صحرایی، معاون علمی بسیج اساتید دانشگاه تبریز با تاکید بر اینکه عامل افت علمی، اساتید و تقلیل رتبه ی علمی آنها نیست گفت: به نظر من مهمترین عامل افت علمی، مسائل جنبی دانشگاه است.

وی افزود: اخیرا در دانشگاه ها به مباحث حاشیه ای بیش از متن پرداخت می شود و به نوعی متن قضیه به حاشیه رانده شده و با تشکیل متعدد انواع صنف ها و تشکل ها پتانسیل دانشگاه به جای اینکه بر روی مباحث و مسائل علمی صرف شود در حاشیه به هدر می رود.

وی بیان داشت: هرچند در کنار فعالیت های علمی، فعالیت های فرهنگی و سیاسی نیز برای رشد همه جانبه افراد لازم است لکن باید بین مسائل تشکل ها و فعالیت های علمی تعادل برقرار شود تا شاهد رشد بادکنکی نباشیم و اگر چنین نباشد به تدریج از توان علمی مجموعه کاسته خواهد شد.

این استاد دانشگاه با اشاره بر اینکه توسعه ی فعالیت های دانش بنیان در چهارچوب اقتصاد مقاومتی کم رونق است خاطرنشان کرد: در جامعه ما زیرساخت های لازم برای فعالیت های شرکت های دانش بنیان وجود ندارد و برای تحقق این امر ارتباط بین صنعت و دانشگاه ضروری است وگرنه با شعار دادن نتیجه ای حاصل نمی شود.

عملکرد دولت در زمینه علمی و تلاش برای توسعه ی آن ضعیف است

صحرایی اضافه کرد: عملکرد دولت در زمینه علمی و تلاش برای توسعه ی آن ضعیف است و نمی توان به آن نمره داد؛ دولت و مسئولین مدام از رسانه ها اعلام می کنند رشد کیفی علمی افزایش  ولی نتایج آمار و ارقام خلاف این را نشان می دهد و به تدریج از آهنگ رشد علمی کشور کاسته می شود.

وی گفت:چند سال پیش اعلام کردند از نظر علمی از سطح تعیین شده ی علمی در سند چشم انداز بیست ساله جلوتر افتاده ایم اما در دو سال آینده در اثر مسائل حاشیه ای توان علمی دانشگاه ها کم شده و با رشد منفی مواجه شده ایم.

هریک از صاحب نظران افت علمی را ناشی از علل خاصی می دانند و هر کس به نکته ای اشاره می کند از آن جمله برخی مسائل جنبی را بیشتر دخیل می دانند و معتقدند سیاست های اتخاذ شده توسط دولت در زمینه علم و فناوری ما را به این ضعف مبتلا ساخته است.

دولت سعی داشت افراد منتسب به فتنه را در وزارت علوم بگمارد

وهاب حسنی دانشجوی فعال دانشگاه صنعتی سهند افت علمی قابل توجه در دو سال اخیر را بیشتر ناشی از سیاست های دولت در وزارت علوم دانسته و اظهار کرد: ما شاهد بودیم که حدود هشت ماه از آغاز به کار دولت یازدهم گذشته بود اما هنوز وزیر علوم انتخاب نشده بود و دولت سعی داشت افراد منتسب به فتنه را در این مسئولیت بگمارد و از آنجایی که سیاست های دانشگاه ها نیز از وزارت علوم نشات می گیرد، تحت تاثیر این مسائل قرار گرفته و به نوعی دانشگاه ها دچار بلاتکلیفی شدند چرا که هنوز برنامه ی بلند مدتشان مشخص نبود.

وی افزود: متاسفانه هنوز هم که دو سال از زمان آغاز به کار دولت می گذرد، دانشگاه ها وضعیت به سامانی ندارد؛ به طوری که نزدیک ۲۰ دانشگاه از دانشگاه های کشور مثل دانشگاه تهران که یک مجموعه ی مادر است، همچنان توسط سرپرست اداره می شود و رئیسش مشخص نیست؛ همان طور که می دانید در چنین شرایطی تدوین برنامه بلند مدت عملا میسر نیست و بدون برنامه بلند مدت نیز تولید علم کاهش می یابد.

با روی کار آمدن منتسبین به فتنه، حاشیه آفرینی به دانشگاه ها نیز سرایت کرده است

این دانشجو ادامه داد: با روی کار آمدن منتسبین به فتنه، حاشیه آفرینی به دانشگاه ها نیز سرایت کرده و موجب شد از فضای علمی و منطقی دور شوند که مصادیق بارز آن نیز اتفاقات روز دانشجوی سال گذشته و امثال آن بود.

حسنی راهکار را تبعیت دولت از قانون دانست و گفت: طبق قانون هنگام انتخاب رئیس دانشگاه باید گزینه های مختلف به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی و پس از طی فرایند معین فردی را انتخاب کنند اما متاسفانه رئیس جمهور قانون گریزی کرده و روش جدیدی را در این مورد ادعا می کند در حالی که تا زمانی که قانون جدید تصویب نشده است، باید از قانون فعلی تبعیت کنند.

دولت می خواهد حیات خود را با ایجاد هیجان و تنش آفرینی حفظ کند

وی خاطر نشان کرد:دولت تدبیر و امید بدنه ی اجتماعی ندارد و با کارنامه ی اجتماعی نامطلوب خود حمایت اجتماعی اندکش را نیز از دست داده است و گویی می خواهد حیات خود را با ایجاد تشنج و تنش آفرینی حفظ کند اما دولت باید در شرایط حساس فعلی که می توان گام های بلندی را در زمینه علمی و اقتصاد دانش بنیان برداشت، همدلی و همزبانی پیشه کند.

برخی نیز بر این باورند که نباید موضوع را سیاسی کرد چرا که قضیه را حادتر ساخته و آن را به یک مساله مزمن تبدیل می سازد.

شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم را در این مورد مقصر می دانم

محمد اسماعیل سعیدی نماینده ی مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه افت علمی در کشور ما یک واقعیت است، بیان کرد: من شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم را در این مورد مقصر می دانم؛ زیرا آنها استراتژی مشخصی در سطح علمی نداشتند و اگر هم داشتند به آن پایبند نبودند؛ لذا طی سالهای اخیر با افت علمی مواجه شدیم.

وی افزود: هم رئیس جمهور و هم وزارت علوم باید نسبت به این مساله توجه زیادی داشته باشند زیرا صحبت از مساله ای است که با حیثیت نظام ارتباط مستقیم دارد.

برخی تصمیمات همچون اصرار در انتخاب وزیر علوم خاص و روسای دانشگاهها از علل این مشکل است.

این نماینده گفت: به نظر من این یک مشکل کلی است که از گذشته شروع شده و امروز به این نقطه رسیده است و ربطی به دولت فعلی ندارد؛ لذا بهتر است آن را فارغ از مباحث سیاسی مورد بررسی قرار دهیم.

وی ادامه داد: البته برخی تصمیمات همچون انتخاب وزیر علوم یا روسای دانشگاه ها نیز  بر این موضوع تاثیر می گذارد و چرا باید کار به جایی برسد که گرایش خاص سیاسی یک وزیر منجر به افت علمی دانشگاه ها و مجموعه ی علمی ما شود.

سعیدی خاطرنشان کرد: در کنار سایر حوزه ها ما پیشرفت خوبی را از نظر علمی تجربه کرده ایم به طوری که مقام معظم رهبری نیز به دولت تذکر دادند تا مواظب باشد این حرکت شتابنده کند یا متوقف نشود.

گاه دانشجوست که در پی نمره می دود و با اخذ مدرک گویی به آمالش رسیده باشد بساط علمش را بر می چیند یا از دانشگاه فقط پز دانشجویی اش را دارد و اگر وقتی هم اضافه تر بیاورد سری به کتاب می زند.

گاه نیز استاد همان فردی است که حفظ کرده، پاسخ گفته، نمره گرفته و استاد شده است و اکنون یک و نیم ساعتی از همان کتاب های ترجمه شده ی باب میل اغیار را در کلاس ها تدریس کرده و به سخنرانی می پردازد و چه کار دارد به تولید علم.

گاه نیز استاد خوب است، دانشجو هم خوب است اما فقر و فساد و ناهنجاری های دیگر قرار از دانشگاه ربوده؛ عده ای شب و روز به فکر تامین شهریه ی ترم هستند و کمرشان زیر بار مخارج دانشجویی به قدری خم شده که دیگر روح و جسم و جانشان نایی برای درس خواندن ندارد.

البته الطاف مسئولان محترم و دولت هم که جای خود دارد! هرچند می گویند سیاسیش نکن اما همین سیاسیون سیاسیش کردند که امروز به این روز افتادیم … نمی دانم شاید برای حل این یکی مشکل نیز منتظر نتیجه ی مذاکره نشسته اند!

و علت های دیگر … شاید بهترین راه این است که هرکس انگشت اشاره اش را به طرف خود بگیرد و وظیفه اش را انجام بدهد.