به گزارش آوای ورزقان به نقل از آناج، به مناسبت هفته‌ی قوه قضاییه و سالروز شهادت آیت‌الله دکتر بهشتی گفتگویی با بابک محبوب محمود علیلو، معاون دادستان‌ عمومی و انقلاب تبریز داشتیم، وی با اشاره به خصوصیات اخلاقی آیت‌الله بهشتی، اظهار کرد: علم و عمل به صورت واقعی در شخصیت آیت الله بهشتی متجلی بود. ولایتمداری، صداقت، صراحت، صمیمیت و سعه‌ی صدر از جمله ویژگی های شخصیتی آن بزرگوار بود.

آناج: از نقش آیت‌الله بهشتی در استقلال دستگاه قضایی برایمان بگویید:

قوه قضاییه کاملا مستقل است/خدمات شایان آیت‌الله بهشتی برای نظام اسلامی

اگر وضعیت دستگاه عدلیه را قبل از پیروزی و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بررسی کنیم و نگاهی بر جایگاه این دستگاه در قانون اساسی بیاندازیم، به این نتیجه می‌رسیم که درایت و تدبیر آیت الله بهشتی بی‌همتا بود.

قوه قضاییه قبل از پیرزوزی انقلاب اسلامی از طریق وزارت دادگستری مرتبط به دولت بود و به نحوی زیر نظر قوه اجرایی کشور فعالیت می‌کرد و تحت سلطه و نفوذ این قوه قرار داشت. اما با تدبیر شهید بهشتی و دیگر خبرگان قوه قضائیه در اصل ۱۵۶ قانون اساسی به عنوان قوه‌ای مستقل شناخته و جایگاه آن تثبیت شد. آثار و اهمیت تاکیدی که در قانون اساسی بر جایگاه قوه‌ی قضاییه به عنوان قوه‌ای مستقل اشاره می‌شود، بعد از گذشت سی و چند سال برای ما کاملا نمایان است و ما می‌بینیم که قوه قضاییه با قدرت، صلابت و قاطعیت و بدون تاثیر پذیری از فشارهای سایرین، در اجرای عدالت کیفری و حقوقی اعمال وظیفه می‌کند.

شهید بهشتی بزرگواری است که برای اولین بار پلیس قضایی را وارد سیستم قضایی کور جمهوری اسلامی ایران کرده بود و پلیس قضایی در طول مدت زمانی که در تشکیلات قضایی فعالیت داشت، توانست وظایف مرتبط را به نحو احسن انجام بدهد.  اگر ما زندگی نامه‌ی آیت الله بهشتی را مطالعه کنیم می‌بینیم که ایشان از ویژگی های خاصی برخوردار بود و تعبیری که امام خمینی(ره) پس از شهادت ایشان در موردشان فرمودند: “بهشتی مظلوم زیست و مظلوم مرد و خار چشم دشمنان اسلام بود” سخن و تعبیری بجاست.

آناج: تعبیرتان از امر قضاوت چیست؟

قضاوت منصبی خطیر و حساس است

قضاوت در اسلام جایگاه خاصی دارد؛ فقهای عظام در منابع علمی خود در بیشتر مباحث مطرح شده به جای اشاره به شغل قضاء از اصطلاح منصب قضاء استفاده کرده‌اند؛ یعنی از منظر ایشان قضاوت شغل نیست بلکه منصبی خطیر و حساس است.

شرایط سختی که در شریعت مقدس اسلام برای تصدی امر قضاء پیش‌بینی شده است شرایطی فوق العاده سخت و منحصر به فرد است که همواره باید برای تهدی استمرار داشته باشد، در خیلی از سمت‌های دیگر چنین شرایطی پیش بینی نشده است. از جمله این شرایط عدالت است.

قاضی در زندگی شخصی خود با محدودیت‌هایی مواجه است

حساسیت امر قضاء و انتظارات نابجایی که احیانا برخی افراد از دست‌اندر کاران امر قضا دارند، موجب محدودیت و معذوریت در زندگی شخصی قاضی می‌شود. قاضی نمی‌تواند همانند افراد دیگر با هرکسی که دلش خواست رفت و آمد کند، معاشرت قاضی و مباشرت با تمامی افراد حتی کسان و بستگان خویش برایش امکان‌پذیر نیست. شأن قضاوت ایجاب می‌کند که یک قاضی در اموری چون ساده‌زیستی، پوشش، نحوه‌ی تردد در محل، مسافرت‌ها و سایر امور دقت لازم را به خرج دهد.

قاضی نباید در اجرای عدالت درگیر وابستگی‌های اجتماعی شود

یکی از محورهایی که باید مورد توجه قاضی باشد بحث اخلاق مداری و اجرای عدالت بدون توجه به آثار و عواقب احتمالی آن است. الحمدلله عموم همکاران قضایی این دستگاه از اوصاف فوق برخوردارند و محدودیت و معذوریتی را که عرض کردم، در زندگی شخصی خود رعایت می کنند. احتمالا افراد خانواده‌ها، بستگان، دوستان و آشنایان به این دلیل که قاضی نمی‌تواند با چشم پوشی از عدالت قضایی خواسته‌های نابجایشان را برآورده کند، دلخور و ناراحت شوند و احتمالا این قضیه در ارتباط فردی، خانوادگی و ارتباط بین اقوام و بستگان خللی ایجاد کند. اما قاضی بدون توجه به این مسائل و مشکلات، به این نوع خواسته‌ها تن نمی‌دهد زیرا می‌خواهد عدالت را به معنی واقعی کلمه اجرا کند.

آناج: آیا تاکنون خانواده‌تان نسبت به کار طولانی مدت در خانه به شما اعتراض کرده‌اند؟

کار در خانه برای یک قاضی امری عادی است/خانواده‌ام با شغل بنده کنار آمده‌اند

طبیعی است که چنین موردی پیش می‌آید اما خوشبختانه برای خانواده من چنین اتفاقی نیافتاده است و از همان ابتدا خانواده با این قضیه کنار آمده‌اند و با رفت و آمدها و حضور یا عدم حضور وقت و بی‌وقت بنده در خانه سازگار شده‌اند، لذا تا به حال مورد اعتراض قرار نگرفته‌ام. با توجه به مشغله کاری که داریم در مواردی، لاجرم باید بعد از وقت اداری نیز وقتی را بیش از ساعت کاری تعیین شده جهت انجام امور صرف کنیم و حتی به کرات پیش آمده که پرونده‌ای را جهت مطالعه و بررسی به خانه ببریم، یا در منزل مبادرت به انجام پاره‌ای امور مرتبط نماییم.

آناج: تلخ‌ترین خاطره‌تان در امر قضاوت چه بود؟

اجرای حکم قصاص نفس یک جوان، تلخ‌ترین خاطره‌ام بود

هر قاضی قطعا چنین خاطراتی دارد که من نیز مستثنی نیستم؛ مثل خاطره‌ای که به اجرای قصاص نفس یک جوان مربوط است که متاسفانه به خاطر یک اشتباه کوچک و عدم تسلط بر عصبانیت خویش بر سر مسایل جزیی با دیگری درگیر و مرتکب قتل عمد شده بود. علی‌رغم اینکه بسیار تلاش کردیم تا اولیاء دم مقتول از حق خویش منصرف و حکم قصاص وی اجرا نشود، متاسفانه به لحاظ اینکه امکان اعلام گذشت اولیای دم مقتول مقدور نشد، آن جوان قصاص شد و خاطره‌ای ناخوشایند برای من رقم خورد، با گذشت سالیان متمادی هنوزهم آن خاطره بعضا در ذهن بنده تداعی می‌شود،  آن زمان بنده در واحد اجرای احکام کیفری ویژه قصاص و اعدام مشغول کار بودم.

آناج: معمولا مردم از روند طولانی رسیدگی، ناراضی‌اند، دلیل آن چیست؟

برای صدور رای باید به اقناع وجدانی رسید/عموم مردم حرمت قاضی را نگه می‌دارند

قاضی یا درصدد فصل خصومت است یا در صدد فیصله دادن به موضوع از طریق صدور رأی و به طور کلی درصدد احقاق حق، ادعاده نظم لطمه‌دیده به جامعه از طریق مجازات مرتکب جرمی است که نظم عمومی جامعه را مختل کرده است. طبیعی است قاضی زمانی می‌تواند احقاق حق، فصل خصومت یا تعیین مجازات کند که به اقناع وجدانی رسیده باشد. قاضی تا زمانی که در یک پرونده به اقناع وجدانی نرسیده است علی‌الاصول نمی‌تواند رأی صادر کند و رسیدن به اقناع وجدانی فرع بر جمع ‌آوری و ارزیابی دلیل، به تعبیر دیگر، وجود ادله کافی در پرونده است.  طبیعی است جمع آوری و ارزیابی این ادله و اتخاذ تصمیم نهایی مستلزم سپری شدن زمان است و این قضیه گاه موجب می‌شود پرونده‌های قضایی تشکیل شده در دستگاه قضایی روندی طولانی طی کند که در بیشتر موارد این روند روندی طبیعی است هرچند که ما منکر این نیستیم که گاه روند یک پرونده بیش از حد متعارف طولانی می‌شود. این نوع موارد موجب می‌شود وقتی برخی از مردم به مراجع قضایی رجوع می‌کنند، با حالت عصبی برخورد کنند، مخصوصا کسانی که با دادگستری و تشکیلات قضایی سر و کار دارند به نوعی دارای مشکل هستند. لکن ما به چنین مواردی زیاد توجه نمی‌کنیم، مثلا زمانی که ارباب رجوعی با حالت عصبانی با ما برخورد می‌کند، معمولا واکنشی نشان نمی‌دهیم زیرا با مسائل و مشکلات آنان آشنایی داریم و تا حدودی حالت عصبی شهروندان را درک می‌کنیم. منتها قاضی نیز آستانه‌ی تحمل خاصی دارد و احتمالا لحظه‌ای نیز ناراحت شود اما بینی و بین الله این ناراحتی هیچ گونه تاثیری در تصمیم گیری قاضی ندارد.

آناج: بهترین واکنش قاضی در برابر توهین‌های یک فرد چه می‌تواند باشد؟

ماجرای فردی که توهین کرد و بعدا پشیمان شد

برخی از همکاران را داریم که ارباب رجوع به وی بی‌حرمتی کرده اما همان ارباب رجوع مشاهده کرده که در جریان صدور رأی، رأی به حق و به نفع او صادر شده و در پی آن از قاضی عذرخواهی رده است. به طور کلی در چنین مواردی سعی می‌کنیم آستانه‌ی تحمل خود را بالا ببریم و معمولا در مقابل عصبانیت ارباب رجوع واکنش خاصی نشان نمی‌دهیم اما از طرف دیگر با توجه به حساسیت و اهمیت جایگاه قضاء و طاقت‌فرسا بودن آن انتظار داریم مردم نیز حرمت قضاء و قضاوت را بیش از پیش رعایت کنند که البته عموما همین طور است و مردم بزرگوار رعایت می‌کنند مگر تعداد معدود.

آناج: شیرینی قضاوت در چیست؟/چرا میان این همه شغل قضاوت را انتخاب کردید؟

احقاق حق مظلوم برایم شیرین است

یکی از شیرینی‌های قضاوت این است که وقتی قاضی اقدام به اجرای عدالت می‌کند احساس خوشایندی به او دست می‌دهد، به نظر من احقاق حق یک مظلوم بزرگترین عبادت است و فقهای عظام نیز به کرات بر آن اشاره کرده‌اند. بزرگترین موفقیت برای قاضی اجرای عدالت در زمینه‌های مختلف و احقاق حق و گرفتن حق مظلوم است.

عدم تحمل هنجارشکنی باعث شد منصب قضاء را انتخاب کنم

به خاطر عدالت طلبی منصب قضا را انتخاب کردم. من از ابتدا به دو موضوع حساسیت خاصی داشتم؛ اولی پایبندی به هنجارهای اجتماعی و مقررات بود که به خود اجازه نمی‌دادم به حریم ارزشی و هنجاری جامعه تعرض کنم. دومی هم کمک به احقاق حق و گرفتن حق مظلوم دغدغه ای بود که موجب شد من رشته ی حقوق را انتخاب و پس از فراغت از تحصیل این رشته، منصب قضاء را بر عهده بگیرم. عنایت خداوند شامل حال من شد و توفیق داد تا در حد وسع خود در این زمینه تلاش کنم.

آناج: کار قضایی خسته‌کننده نیست؟

گاها از نظر روحی و جسمی خسته می‌شوم

اگر بگویم هیچ‌گاه خسته نمی‌شوم، اغراق کرده‌ام؛ قطعا خسته شده‌ام. در مواردی احساس خستگی طبیعی است اما شیرینی اجرای عدالت و تلاش در جهت احیای حقوق جامعه و احقاق حق افراد، خستگی روحی و جسمی را از افراد بدر می‌کند. این خستگی ها گذرا و موقتی است و زود رفع می‌شود وگرنه اگر قرار باشد این خستگی به صورت مستمر در روحیه‌ی ما غالب باشد هرگز نمی‌توانیم در کار خود موفق شویم.

آناج: بیشتر پرونده‌های قضایی مربوط به کدام جرایم است؟

ضرب و جرح عمدی در بین جرایم فراوانی بیشتری دارد

در میان بزه‌هایی که در جامعه ما وجود دارد، جرایمی که از فراوانی بیشتر برخوردار است به ترتیب ضرب و جرح عمدی، سرقت و بی احتیاطی یا بی مبالاتی منجر به ایراد صدمات بدنی یا قتل در حکم شبه عمد(حوادث ناشی از کار یا رانندگی با وسایل نقلیه موتوری)، تخریب و تصرف عدوانی می‌باشد.

آناج: علت عمده هنجارشکنی در جامعه چیست؟

مشکلات اقتصادی اصلی‌ترین عامل وقوع بزه/تقویت ایمان بهترین راه پیشگیری از رفتارهای ناهنجار

آسیب شناسی این موضوع نشان می‌دهد که دلایل مختلفی باعث بروز رفتارهای ناهنجار اجتماعی و جرایم می‌شود، ازجمله علت‌ها مسائل و مشکلات اقتصادی و بیکاری است که در سطح جامعه وجود دارد. در کنار آن عدم آگاهی مردم نسبت به مقررات و قوانین است که ایجاب می‌کند در این زمینه، دست اندرکاران اداره‌ی امور کشور در برنامه‌ ریزی‌های خود توجه داشته  و در جهت حل مشکلات اقتصادی و رفع معضل بیکاری اقدام کنند و در طرف دیگر رسانه‌های جمعی از جمله صدا و سیما و مطبوعات در جهت آگاه سازی و اطلاع رسانی عمومی قدم های اساسی بردارند. بالاتر از همه اینها، تقویت و ترویج ارزشهای اصیل اسلامی در جامعه است، ایمان به خدای قادر و منان و غفلت نکردن از یاد خدا، مهم‌ترین ابزار موثر در پیشگیری از رفتارهای ناهنجار اجتماعی است، هرچه در این زمینه تلاش و سرمایه‌گذاری شود، قطعا به همان اندازه شاهد موفقیت‌هایی خواهیم بود.